Presenteïsme: de stille signalen achter betrokken medewerkers

Waarom blijven mensen doorgaan?

Presenteïsme ontstaat meestal niet uit onwil om rust te nemen. Vaak speelt er iets anders. Bijvoorbeeld loyaliteit naar collega’s, angst om werk te laten liggen, hoge werkdruk of een cultuur waarin doorgaan vanzelfsprekend voelt.

Ook privézaken en persoonlijke patronen kunnen meespelen. Iemand lijkt op het werk misschien nog goed te functioneren, maar draagt thuis ook veel. Daardoor zie je aan de buitenkant niet altijd hoe zwaar de totale belasting is.

Bedrijfsmaatschappelijk werker Mariëlle Strucks-Löbhard herkent dit patroon. Juist medewerkers die veel verantwoordelijkheid voelen, trekken als laatste aan de bel: 

“De meest betrokken medewerkers zijn vaak degenen die het langst doorgaan, zelfs als het eigenlijk niet meer gaat. Juist daarom is het belangrijk om signalen vroeg te herkennen en bespreekbaar te maken.”

Waar kun je op letten?

Presenteïsme zie je niet terug in verzuimrapportages. Er is geen ziekmelding en meestal ook geen signaal dat direct opvalt. Toch laat het vaak sporen na in het werk. Werk kost meer energie. Besluiten duren langer. De belastbaarheid neemt af.

Let daarom op kleine veranderingen, zoals:

• minder concentratie of meer fouten
• terugtrekken uit gesprekken of overleggen
• sneller geïrriteerd of emotioneler reageren
• langer doorwerken terwijl resultaten achterblijven
• weinig ziekmeldingen in teams met hoge werkdruk 

Eén signaal zegt nog weinig. Maar een combinatie van meerdere signalen kan erop wijzen dat iemand al langer over grenzen gaat.

Begin met oprechte aandacht

Leidinggevenden hoeven geen hulpverlener te zijn. Ze hoeven niet meteen te weten wat er precies speelt of welke oplossing nodig is. Wat wel helpt: signalen serieus nemen en ruimte maken voor een open gesprek.

Zoals Mariëlle het zegt: “Door op tijd stil te staan bij wat er speelt, oprecht te luisteren en verbinding te maken, kun je voorkomen dat toewijding langzaam omslaat in klachten of uitval. Een preventief gesprek kan daarin veel verschil maken.”

Dat sluit aan bij de presentietheorie: goede ondersteuning begint soms met simpelweg luisteren en aanwezig zijn. Door ruimte te geven aan wat iemand ervaart, wordt het makkelijker om samen te kijken welke ondersteuning nodig is.

Zet preventie eerder in

Voordat iemand uitvalt, is er vaak nog ruimte om bij te sturen. Het preventief spreekuur helpt om op tijd stil te staan bij signalen die anders makkelijk onder de radar blijven.

In zo’n gesprek kijkt een bedrijfsmaatschappelijk werker niet alleen naar werkdruk, maar naar de hele situatie. Wat speelt er op het werk? Wat vraagt thuis veel energie? Welke patronen maken het lastig om grenzen aan te geven?

Zo ontstaat overzicht. En van daaruit ook ruimte om te bepalen wat helpt. 

Kijk ook naar wie aanwezig blijft

Veel organisaties sturen op verzuim. Logisch ook, want verzuim is zichtbaar en meetbaar. Presenteïsme vraagt om een bredere blik. Niet alleen naar medewerkers die uitvallen, maar juist naar mensen die blijven doorgaan terwijl het steeds meer moeite kost.

Misschien is de belangrijkste vraag daarom niet: wie is er niet? Maar: wie is er wel en houdt het eigenlijk al te lang vol?

Meer weten?

Arbo Unie helpt organisaties om signalen van presenteïsme eerder te herkennen en bespreekbaar te maken. Neem contact op voor advies of ondersteuning.