Duurzame inzetbaarheid draait om meer dan individuele factoren 

Verbreed je blik naar het systeem

Het ziekteverzuim in Nederland vertoont al jaren een stijgende lijn. Mensen melden zich gemiddeld ook vaker ziek en blijven langer thuis. Tegelijkertijd neemt de instroom in de WIA toe, vooral onder jongeren en vrouwen. “Duurzame inzetbaarheid is een van de grootste uitdagingen van deze tijd”, zegt Lex Burdorf, emeritus hoogleraar Maatschappelijke gezondheidszorg en commissaris bij Arbo Unie. Zijn eigen onderzoek richt zich onder meer op de vraag hoe oudere medewerkers in zware beroepen en mensen met chronische aandoeningen aan het werk kunnen blijven. “Wat daarbij opvalt, is dat er snel wordt gegrepen naar individuele maatregelen. Zo worden we overspoeld met gezondheidsapps die ons helpen zelf de regie over onze vitaliteit te nemen. Maar we zouden met z’n allen veel meer naar de context moeten kijken: welke eisen stelt de organisatie aan medewerkers? Hoe is het werk georganiseerd? Wat gebeurt er in de samenleving? Dat speelt allemaal een rol.”

Van individu naar werkcontext

Iris Arends, directeur van het Arbo Unie Kennisinstituut voor Werk en Gezondheid en zelf ook onderzoeker, is het met Lex eens. “In mijn onderzoek ligt de focus op jonge mensen en mentale gezondheid”, vertelt ze. “Relatief veel jongvolwassenen vallen uit door psychische problematiek. En ook hier zien we dat er dan vooral wordt gekeken: wat kunnen we jonge medewerkers bieden zodat ze beter functioneren in het systeem dat wij gecreëerd hebben? Terwijl het juist zou moeten gaan over dit systeem: hoe kunnen we hierop ingrijpen zodat de context beter aansluit bij waar mensen bij gebaat zijn voor hun mentale gezondheid? Dan komen we hopelijk ook af van de polarisering die al te makkelijk ontstaat door in generaties te denken. Waarbij jonge mensen, vooral jonge vrouwen, soms worden weggezet als deeltijd prinsesjes – terwijl ze minder parttime werken dan vrouwen in alle andere leeftijdsgroepen. Het is vruchtbaarder om te erkennen dat mensen nu eenmaal een ontwikkeling doormaken in hun werkleven, ongeacht wanneer ze geboren zijn. En dat het belangrijk is dat de organisatie ruimte biedt voor die veranderende behoeften.”

Hoe verbreed je je blik?

Het pleidooi is dus om bij duurzame inzetbaarheid de blik te verbreden. Maar hoe doe je dat? Hoe vind je de weeffouten in het systeem die maken dat het verzuim ondanks alle inspanningen niet afneemt? Iris: “Daarbij kun je kijken naar hoe het werk is georganiseerd: kan je het goed combineren met een gezin? Met mantelzorg? Hoe accommodeer je mensen met een chronische ziekte? Maar het zit ook in impliciete verwachtingen en prikkels die stigmatiserend gedrag onbedoeld in stand houden. We weten bijvoorbeeld dat mentale gezondheidsproblemen breed spelen, maar tegelijkertijd rust er nog een taboe op. Het wordt nog niet geaccepteerd als iets normaals, iets wat bespreekbaar moet zijn. Bovendien voelen organisaties een drempel om in mentale gezondheid te investeren op een niveau dat het individu overstijgt; ook omdat het lastig is om in harde euro’s uit te drukken wat dit oplevert.”

Sturen op macroniveau

Lex benadrukt dat niet alleen in de werkcontext, maar ook in de maatschappelijke context nog stappen te zetten zijn. “De wet- en regelgeving die we hebben, vind ik niet altijd helpend of consequent”, zegt hij. “Onderzoek toont bijvoorbeeld aan - en de ervaring bevestigt - dat hoe eerder mensen bij verzuim weer starten met werken, hoe kansrijker het hersteltraject is. Toch zitten mensen vaak al een jaar thuis voordat ze een tweedespoortraject ingaan. En is het niet raar om fietsregelingen te belasten die werkgevers aanbieden, terwijl het ministerie van VWS beweging juist wil stimuleren? Dit soort voorbeelden laten zien dat op organisatieniveau, maar ook maatschappelijk beter gestuurd kan worden op duurzame inzetbaarheid. Arbodiensten zoals Arbo Unie hebben primair een rol binnen organisaties, maar kunnen vanuit hun kennis en ervaring ook waardevolle signalen geven richting beleid – zodat ook dit beter gaat aansluiten op wat mensen nodig hebben in hun werk.”

Meer weten?

Wil je meer informatie over hoe Arbo Unie je organisatie kan helpen op verschillende niveaus effectiever te sturen op duurzame inzetbaarheid? Neem dan contact op met informatie@arbounie.nl.