Grip op verzuim in de zorg: het zit in de optelsom

“Zorgmedewerkers hebben vaak de neiging om zichzelf weg te cijferen voor de patiënt. Ze willen er steeds zijn en doen een stap extra. Daardoor vallen ze soms pas uit als terugkomen veel moeite kost,” zegt Dave Kreekel, bedrijfsfysiotherapeut bij belife, onderdeel van Arbo Unie, en sectorspecialist zorg.

Meer dan alleen werkdruk

In de praktijk ziet Dave dat verzuim in de zorg zelden één duidelijke oorzaak heeft. Het ontstaat vaak stap voor stap: door extra diensten, fysieke belasting, een lastige situatie met een patiënt of een opmerking die blijft hangen. Op zichzelf lijken die momenten klein maar samen stapelen ze zich op. 

De werkdruk in de zorg ligt hoger dan gemiddeld. Maar dat is niet het hele verhaal. Wat deze sector echt anders maakt, is de combinatie van factoren. Zorgmedewerkers hebben te maken met emotionele belasting, fysiek zwaar werk en steeds vaker ook met agressie of ongewenst gedrag. Ondertussen willen ze er zijn voor de ander. Klagen past daar vaak niet bij.

Daardoor kunnen de lasten zich ongemerkt opstapelen, totdat het niet meer gaat.  
 

Het verschil zit vaak in kleine dingen

Oplossingen hoeven niet altijd groot of ingewikkeld te zijn. In de praktijk ziet Dave dat kleine aanpassingen al veel verschil maken. Een andere werkhouding. Slimmer gebruik van hulpmiddelen. Of een patiënt actief laten meebewegen in plaats van alles overnemen.

Een eenvoudig voorbeeld: een verpleegkundige die langdurig voorovergebogen naast een bed staat, kan veel belasting voorkomen door het bed iets hoger te zetten en de patiënt een stukje mee te laten bewegen. Het kost geen extra tijd, maar vermindert wel de fysieke belasting.

Dit soort inzichten ontstaan niet op papier, maar op de werkvloer. Door mee te kijken, vragen te stellen en samen te zoeken naar wat beter kan , ontstaat meer aandacht voor zelfzorg tijdens het werk.  
 

Maak het gesprek normaal

Toch ligt de grootste winst niet alleen in hoe het werk wordt uitgevoerd, maar in hoe erover gesproken wordt. Veel medewerkers houden klachten voor zich, omdat ze denken dat het erbij hoort. Of omdat ze anderen niet willen belasten. Soms twijfelen ze ook: stel dat het aan mij ligt?

Door het gesprek te openen, verandert dat. Zodra medewerkers ervaringen delen, blijkt vaak dat ze niet de enige zijn en dat meerdere collega’s tegen hetzelfde aanlopen. Zo worden patronen zichtbaar en ontstaat herkenning en erkenning op de werkvloer. Dat versterkt de samenwerking en vergroot de draagkracht van het team, waardoor belasting eerder bespreekbaar en beter verdeeld wordt.

Een open cultuur helpt daarbij. Een omgeving waarin collega’s elkaar durven aanspreken, signalen serieus worden genomen en het normaal is om problemen bespreekbaar te maken voordat ze groter worden. 
 

De kracht van een sectorspecifieke aanpak

Grip op verzuim in de zorg vraagt om kennis van de praktijk. Want werken in een ziekenhuis is anders dan werken in de thuiszorg. En een kinderopvang vraagt weer iets anders dan een verpleeghuis.

Denk aan situaties waarin medewerkers alleen werken, zoals in de thuiszorg. Of aan afdelingen waar agressie of emotie een grotere rol speelt. Of aan fysieke belasting die toeneemt doordat patiënten langer thuis blijven en zwaarder binnenkomen.

Die context bepaalt wat werkt. Daarom is een aanpak alleen effectief wanneer die aansluit op de dagelijkse praktijk van een team. Wat speelt er? Waar zitten de knelpunten? En wat helpt medewerkers om duurzaam inzetbaar te blijven?
 

Daarbij is de betrokkenheid van medewerkers zelf onmisbaar. Pas wanneer teams invloed hebben op de aanpak en kunnen meedenken over oplossingen, gaat het echt leven op de werkvloer. Zo ontstaat eigenaarschap en voelt verandering als iets waar het team zelf onderdeel van is.
 

5 praktische tips om vandaag mee te starten

Wil je verzuim in de zorg terugdringen? Begin dan klein en concreet:

1. Blijf in gesprek
Plan regelmatig momenten om te horen wat er speelt. Niet alleen bij verzuim, maar juist daarvoor. Door ongemak en twijfels vroeg bespreekbaar te maken, voorkom je dat belasting ongemerkt oploopt. 

2. Kijk kritisch naar het werk zelf
Loop als leidinggevende of beleidsmedewerker mee op de werkvloer . Waar ontstaat onnodige belasting? Welke handelingen kosten veel energie? Kleine aanpassingen maken vaak een groot verschil.

3. Besteed aandacht aan veiligheid
Zorg dat medewerkers weten hoe ze moeten handelen bij agressie of onveilige situaties. Denk ook aan praktische zaken zoals inrichting van ruimtes, duidelijke protocollen  en de naleving hiervan.

4. Investeer in samenwerking en aanspreekcultuur
Teams waarin collega’s elkaar helpen en signalen durven bespreken , herkennen problemen vaak eerder. Zo voorkom je dat belasting ongemerkt oploopt. Dat vraagt om aandacht en training.

5. Stimuleer eigen regie
Blijf benadrukken: goed zorgen voor een ander begint met goed zorgen voor jezelf. 
 

Samen werken aan duurzame inzetbaarheid

Verzuim in de zorg is complex. Juist daarom helpt het om samen te kijken naar wat werkt. Met kennis van de sector, oog voor de praktijk en aandacht voor de mensen die het werk doen.

Arbo Unie kent de uitdagingen in de zorg. We weten wat er speelt op de werkvloer en hoe organisaties daar praktisch op kunnen inspelen. Wil je weten wat in jouw organisatie het verschil kan maken? We denken graag met je mee. Plan een gesprek met onze sectorspecialist zorg.